Verslag van de deelname van Renée Kistemaker aan de ICOM General Assembly en het Advisory Committee.in Parijs. 1-3 juni 2015

juni 23 2016

Doel van de reis:

Suay Aksoy, voorzitster van het ICOM Advisory Committee, vroeg mij tijdens een work meeting van CAMOC (internationaal ICOM comité voor de Collections and Activities of Museums of Cities) eind maart 2015 of ik belangstelling had deel te nemen aan een nieuwe ICOM werkgroep voor het up-to-date brengen van de ICOM definitie van ‘museum’ uit 2007. Het was de bedoeling om in Parijs stappen te zetten voor het formeren van deze nieuwe werkgroep. Suay Aksoy had samen met de Executive Council voorbereidingen getroffen voor de oprichting. Omdat ik veel belangstelling had voor dit onderwerp besloot ik voor het eerst in mijn museale loopbaan aan de voor leden toegankelijke gezamenlijke bijeenkomst van de General Assembly en het Advisory Committee deel te nemen.

De bijeenkomst:

De eerste dag opende met een toespraak van Hans Martin Hinz, President van ICOM, waarin hij onder andere feestelijke woorden sprak ter gelegenheid van het 70-jarig bestaan. Voorts ging hij uitgebreid in op de oorlogssituatie in tal van landen, waardoor erfgoed wordt bedreigt. Later op de dag presenteerde hij een aangepaste en uitgebreide lijst van bedreigd erfgoed in Iraq aan de pers. Ook Suay Aksoy wees op het belang van musea voor het bewaren en veiligstellen van erfgoed in conflictgebieden. Zij sprak voorts over het belang van het bewaren van ‘intangible heritage’. Het is interessant dat dit type erfgoed in toenemende mate de aandacht heeft van musea. Daarna volgde een levendige voordracht door de Franse neurobioloog Jean-Pierre Changeux van het Institut Pasteur en het Collège de France. Hij heeft tal van jaren samengewerkt met musea, vanuit zijn onderzoekingen op het onderwerp kunst en de reacties daarop van de hersenen.

De sessies van het Advisory Committee vonden plaats op de tweede dag. Mark O’Neill, director Policy & Research van het museum van Glasgow Life, leidde de dag in met een toespraak over het onderwerp Defining the Museum in a New Era. Hierin besteedde hij onder meer aandacht aan wat museum professionals willen en kunnen nastreven om het publiek beter te bedienen en te bereiken. Hij refereerde daarbij aan de in veel opzichten turbulente tijden waarin we leven, en de snelle veranderingen die we dikwijls niet bij kunnen houden. O’Neill vond de huidige definitie van ‘museum’, die uit 2007 dateert, te technisch. Dit zou meer ‘emotioneel ’moeten zijn. O’Neill behandelde in kort bestek de hele ontwikkeling van musea, vanaf de kunst- en rariteitenkabinetten uit het eind van de zestiende eeuw, tot de musea zoals we die nu kennen. Voor de 21ste eeuw zette hij als belangrijke ontwikkelingen naast elkaar:

Communicatie --- Storytelling; Identity ---Global Citizen; Learning --- Local Belonging; Visitor ---Collaborator, active.

In de middag namen meer dan dertig leden van uiteenlopende nationale en internationale ICOM comités deel aan de werkgroep over de definitie van ‘museum’. De gesprekken vonden in drie groepjes plaats, verdeeld naar taal. De resultaten werden de volgende dag plenair gepresenteerd.

Uitgangspunt voor de discussies was onder meer een stuk van de hand van Australische Bernice Murphy, o.a. tussen 2004 en 2011 voorzitster van het Ethics Committee van ICOM. Hierin schreef zie o.m. dat de eerste definitie uit de jaren 1960 stamde. Deze was sterk beïnvloed door de functionele ontwikkeling van het begrip ‘museum ’in het westen: nadruk op collecties, conservering, onderzoek, tentoonstellingen, educatie. In de vroege jaren 1970 werd daar als nieuw element aan toegevoegd ‘in the service of society and of its development’. Het is nu in onze tijd van belang de definitie opnieuw te beschouwen omdat er vier belangrijke nieuwe ontwikkelingen zijen: 1. Er zijn tal van nieuwe instellingen, ‘lichamen’, communities, processen en activiteiten met elkaar verbonden onder de noemer ’museum’; 2. De opkomst van e-culture; 3. Het concept ‘museum’ is sterk ‘westers’ bepaald. Het is nodig te onderzoeken hoe zich dit verhoudt tot het ‘concept’ museum in andere delen van de wereld; 4. De relatie tot andere erfgoed instellingen.

Op dit ogenblik luidt de definitie als volgt:

A museum is a non-profit, permanent institution in the service of society and its development, open to the public, which acquires, conserves, researches, communicates and exhibits the tangible and intangible heritage of humanity and its environment for the purposes of education, study and enjoyment.[1]

In mijn groep werd om te beginnen geconstateerd dat er twee verschillende definities van ‘museum’ zijn: die van de erfgoed professionals, en die van het publiek. Deze zijn dikwijls verschillend. Men constateerde dat het van belang is de kloof tussen die definities te dichten. De nadruk lag tijdens de twee uur durende discussies voornamelijk op de maatschappelijke rol en betekenis van musea. Zo werd bijvoorbeeld opgemerkt dat musea maatschappelijke veranderingen te weeg kunnen brengen; dat zij veel meer vragen moeten oproepen in plaats van altijd antwoorden te geven. Zij moeten dus het publiek stimuleren om op onderzoek uit te gaan. Musea zijn nog te veel top-down bezig ten opzichte van hun publiek. In een aangepaste definitie moet veel meer aandacht worden gegeven aan dit participatieve aspect van museumbezoek. De ontwikkelingen in e-culture zijn hierbij van grote invloed. Musea worden co-creative.

Op de derde dag werd onder andere de Annual Meeting gehouden, waar de President zijn inhoudelijke en financiële rapporten presenteerde.

Aan het eind van die dag werd mij verteld dat ik deel kon gaan nemen aan de nieuwe werkgroep voor aanpassing van de definitie. Inmiddels hebben de leden intensief met elkaar via de e-mail van gedachten gewisseld, onder leiding van Bernice Murphy, die voorzitster is. De tussentijdse resultaten zullen worden gepresenteerd in Milaan dit jaar.

Renée Kistemaker

Senior consultant project ontwikkeling en onderzoek

Lid van CAMOC

 


[1] According to the ICOM Statutes, adopted by the 22nd General Assembly in Vienna, Austria on August 24th, 2007